Sinusitis (bijholteontsteking)

Dames en heren,

We zijn inmiddels in de herfst beland. Een jaargetijde waarin wij met zijn allen weer frequenter ziek zullen zijn. Diegenen die een indicatie hadden voor een griepinjectie hebben deze inmiddels gekregen of zullen deze zeer binnenkort krijgen. Zoals ik vorige maand al schreef kan een dergelijke injectie alleen "de griep" voorkomen, maar niet de veel vaker voorkomende verkoudheden (in Werkendam spreekt men dan van "een kou gevat"). Verkoudheden worden per definitie veroorzaakt door (rhino)virussen en daar is vooralsnog geen genezend medicament tegen. Wat wij proberen met alle huis-, tuin- en keukenmiddelen is het bestrijden van de symptomen. Meer hoeft er eigenlijk ook niet gedaan te worden daar de verkoudheden ook weer vanzelf overgaan.

Soms leidt een verkoudheid tot klachten die kunnen passen bij een bijholteontsteking. Een dergelijke ontsteking ontstaat niet alleen in aansluiting op een verkoudheid, maar kan bijvoorbeeld ook ontstaan bij iemand die allergisch is voor bepaalde stoffen (hooikoorts). In ieder geval treedt er bij een verkoudheid zwelling op van het neusslijmvlies, maar niet alleen daar, ook de slijmvliezen in de bijholten zullen meezwellen. Een mens heeft meerdere bijholten, waarvan de kaakholte en de voorhoofdsholte de meest bekende zijn. Bij jonge kinderen zijn deze nog niet gevormd en komt de bijholteontsteking dan ook niet voor. Zwelling van de slijmvliezen in de bijholten op zichzelf is nog geen bijholteontsteking. Pas als er zich slijm ("snot") gaat ophopen in één of meer bijholten is er sprake van een bijholteontsteking. Klachten ontstaan wanneer het slijm zich ophoopt in de bijholten doordat het slijmvlies gezwollen raakt en de afvoergangetjes geheel of gedeeltelijk verstopt raken. Door de druk in de bijholten kunnen er pijnklachten optreden.

De aandoening komt voor bij ongeveer 30 per 1000 patiënten per jaar. In 75% van de gevallen is een bacterie de boosdoener ook al is er vooraf vaak een virale luchtweginfectie. We spreken in principe van een acute sinusitis. Deze geneest meestal spontaan binnen een tijdsbestek van 4 weken. Pas als iemand meer dan 6 maanden klachten heeft en er afwijkingen geconstateerd worden wordt er gesproken van een chronische sinusitis.

Welke klachten zouden kunnen duiden op een sinusitis? Allereerst dus de voorafgaande verkoudheid of bestaande allergie. Daarnaast symptomen als pijn in het aangezicht (meestal eenzijdig, bij 25% van de patiënten dubbelzijdig) of kiespijn, toename van de pijn bij bukken en (gekleurd) snot uit een neusgat. Er kan ook malaise, algeheel ziekgevoel en koorts optreden.

Wanneer iemand met deze klachten de huisarts bezoekt zal de diagnose sinusitis vooral gesteld worden op het verhaal (de klachten) van de patiënt. Soms zal lichamelijk onderzoek gedaan worden, maar meestal levert dat maar weinig extra informatie op en wordt het lichamelijk onderzoek daarom achterwege gelaten. Er is over het algemeen geen reden voor aanvullend onderzoek als het maken van Röntgenfoto's of het laten doen van laboratoriumonderzoek. Alleen bij twijfel aan de diagnose kan het een hulpmiddel zijn om alsnog achter de precieze oorzaak van de klachten te komen.

In ieder geval zal er niet snel tot aanvullend onderzoek besloten worden. Immers, sinusitis geneest in de meerderheid van de gevallen geheel spontaan, d.w.z. zonder enige vorm van therapie. Uit grootschalig onderzoek is gebleken dat na 10 dagen reeds 66% van de patiënten is hersteld. Binnen 4 weken herstelt 87%. Minder dan 1% krijgt een chronische sinusitis en complicaties zijn zeer zeldzaam. Binnen een waarneemgroep van 15.000 mensen (in Werkendam zijn dat er ongeveer 12.000) zal er eens in de 40 jaar bij iemand een sinusitis met complicaties optreden, meestal voortvloeiend uit een chronische sinusitis. Al met al dus een zeer goedaardig beloop.

Van geen enkele therapie bij acute sinusitis is de werkzaamheid bewezen. Veel mensen zoeken echter verlichting van de klachten en daarvoor kunnen neusdruppels (of spray) (zoutoplossing, xylometazoline of corticosteroïden) gebruikt worden. Ook zullen mensen nogal eens willen stomen (alleen heet water is voldoende (pas op met verbranding!), liever geen middelen toevoegen die al te prikkelend werken op de slijmvliezen). Natuurlijk kunnen pijnstillers ook verlichting geven. Stoppen met roken is ook nuttig (dat is het eigenlijk altijd) omdat roken het natuurlijk genezingsproces vertraagt. Wanneer de aandoening toch niet vanzelf over wil gaan binnen een periode van 4 weken en/ of wanneer er bijkomende ziekteverschijnselen zijn kan de huisarts besluiten om antibiotica te geven. Echter, bij de acute sinusitis is ook hiervan het nut nog steeds niet bewezen.

Dit verklaart dan ook waarom huisartsen over het algemeen erg terughoudend zijn met het veelgevraagde "kuurtje". Ik word zelf wel eens tijdens diensturen, ja soms zelfs midden in de nacht, benaderd met het verzoek om even een kuurtje uit te schrijven in verband met een vermeende bijholteontsteking. Vervolgens is men dan boos wanneer ik dit weiger. Hopelijk is na lezing van het voorgaande duidelijk geworden waarom ik, en de andere huisartsen met mij, alleen op weloverwogen gronden de toevlucht tot antibiotica zal nemen. De natuur is in deze de echte genezer.

Voor diegenen die over een internetaansluiting beschikken zijn de volgende sites wellicht aardig om te bekijken: http://www.sinuscarecenter.com/ (mooie 3d plaatjes van de sinussen),  http://www.sinuses.com/toc.htm (een uitgebreide lijst over sinusitis, wel heel erg gekleurd doordat het geschreven is door een Amerikaanse arts, die blijkbaar verdient aan deze aandoening), http://www.cnh.nl/thema/ziektebeelden/050.htm (analoog aan dit verhaal, voor wie mij niet gelooft), http://www.artsen.net/data/custom/nhg/pv/folder-21.html ("onze" patiëntenfolder over kaakholteontsteking) en natuurlijk de links op mijn eigen website: http://www.neeteson.com (alwaar u dit artikel ook nog eens terug kunt lezen).

Marco Neeteson